Als het over seks gaat, verandert de samenleving zo. Hoe praat ik hierover met mijn kind?

Het nieuwe normaal is zo anders als het onze was, denk ik regelmatig. Het voelt soms alsof het nu meer gaat om het verkleinen van verschillen, in plaats van het respecteren van verschillen. In de speelgoedwinkel kun je een genderneutrale pop kopen, toen ik laatst een kraamcadeau kocht werd me gevraagd of het voor een jongen, een meisje of genderneutraal was en in de voorlichting aan kinderen en tieners gaat het meer over seks (hoe word je beter in bed?) als over de relationele kanten van seks. 

Persoonlijk denk ik dat kennis over verschillen tussen mannen en vrouwen, al zijn dat slechts enkele algemene verschillen, heel erg helpt in het omgaan met en vasthouden van elkaar. Toch hoor ik in media en voorlichting juist niets meer over verschillen, en wordt er juist gedaan alsof die verschillen er niet zijn. De persoon die zich hardop uitspreekt over de (vele) verschillen tussen mannen en vrouwen (ook al maakt hij of zij de nuance dat dit over het algemeen betreft) krijgt veel over zich heen… Dus dat zeg je liever niet meer hardop.

En hoe verwarrend is het omgaan met internet en media? Kinderen en tieners horen dat ‘naakt online’ erbij hoort, gezonde nieuwsgierigheid is of niet te voorkomen is (‘ze doen het toch wel’), in plaats van dat zij worden gewaarschuwd voor de risico’s ervan. Op de nieuwe zomercampagne, gefinancieerd dooor de overheid, zien we een vrouw die een selfie maakt met/ van haar blote borsten erbij. Hoe zeggen ze dat ook alweer? Goed voorbeeld doet goed volgen. Maar wat als het voorbeeld slecht is? Kwetsbare kinderen en tieners volgen dat ook, maar hebben niet de vaardigheden om te onderscheiden wat erbij hoort of normaal is en wat erg veel risico met zich meebrengt. Ook worden tieners voorbereid op seks, maar woorden als 'verkering', 'liefde' of een 'relatie' worden niet genoemd. 

Mijn dochter van dertien kreeg deze week een foldertje van haar school mee naar huis, over seks op internet. De website waar zij informatie kan vinden over seksualiteit, leert tieners (zo staat het in het foldertje) beter in bed te worden. De seksdummies zouden hen leren wat hun lekkere plekjes zijn. (Eerder schreef ik hier al over in het NRC.) 

Kortom. Ik maak me zorgen. Ik verlang ernaar dat ieder individu veilig en gerespecteerd zichzelf kan zijn - en op dat vlak is nog heel veel te winnen in onze samenleving. Daarom hebben we elkaar nodig en kan het zelfs goed en nodig zijn dat groepen meer aandacht vragen voor bepaalde thema's. Maar ik krijg steeds meer het gevoel dat we ons niet focussen op hoe we invulling geven aan respect en jezelf kunnen zijn. Het lijkt er steeds meer op dat het ontkennen van het man- of vrouw zijn, het ontkennen van dat veel mensen heteroseksueel zijn en het loskoppelen van seks en relaties het nieuwe normaal moet worden.

Maar met die ontwikkeling werken we onszelf tegen. Dan zeggen we te streven naar respect voor iedereen, maar wordt een ander deel van de mensen opnieuw buitengesloten. En wat nog veel belangrijker is, we hebben geen idee wat de gevolgen hiervan zijn voor de ontwikkeling van onze kinderen en tieners, voor hun relaties en voor hun toekomst. Gaan zij leren kennen en ervaren hoe het is om je helemaal veilig en geliefd te voelen door een ander? Kunnen en durven zij nog te kiezen voor een duurzame, vaste relatie en die vorm te geven? Wordt het kiezen voor jezelf en voor je eigen geluk, of wordt het geluk ook nog gevonden in het zorgen voor een ander in minder goede tijden bijvoorbeeld? Welke betekenis of waarde kent liefde, iemand trouw zijn en gezin-zijn nog in de volgende eeuw? Ik ben benieuwd...

Dat was de lange introductie :) Misschien herken je er niets van, misschien herken je het wel. Maar hoe praat je hier nu over met je kinderen? Hoe benoem je die ontwikkelingen in de samenleving, terwijl je tegelijkertijd respect voelt voor - juist - alle verschillen die er zijn en niet houdt van het creëren van uitersten? 

Blijf dicht bij jezelf. 

Je voelt diep van binnen de zorgen om de ontwikkelingen en wat er gebeurt. Voor sommige mensen is het heel gemakkelijk je daarover uit te spreken. Maar voor veel anderen is het heel moeilijk erover te praten. Ook al praat je er zo genuanceerd over, toch kun je bang zijn voor wat anderen ervan vinden of om conservatief over te komen. Heel herkenbaar, ik vind dat ook heel spannend. 

En toch, verbreed je horizon. Er zijn meer mensen die moeite hebben met deze ontwikkelingen, maar realiseer je dat ook zij die angst voelen zich erover uit te spreken. Ik blijf het vreemd vinden hoe we bang zijn om niet respectvol over te komen, terwijl respect voor mij juist een drijvende kracht is. Waarden als liefde, respect; als je daar invulling aan geeft betekent dat zoveel meer. Laatst sprak ik iemand, misschien dat zij goed samenvatte waar mijn zorg vandaan komt. Zij zei: De ruimte voor diversiteit kan aan kracht verliezen, als het ‘anders zijn’ vanuit datzelfde perspectief erdoorheen gedrukt moet worden. En dat is precies de spagaat waar je in komt. Mogen we niet meer over liefde praten, omdat we daarmee anderen die andere keuzes maken zouden veroordelen bijvoorbeeld? Ik geloof van niet. 

Benadruk de eigenheid van je kind. 

Hij of zij mag zichzelf zijn. Een meisje dat jongenskleren draagt, waarom niet? De ene dochter die houdt van rokjes, de andere dochter die alleen maar in hoodies en lange broeken loopt, waarom niet? Blijf dat benadrukken. 

Waak ervoor dat kinderen denken dat ‘iemand die zich een jongetje voelt’ heel gemakkelijk ‘een jongetje kan worden’. Schep juist begrip voor de moeilijke situatie waar een kind (of volwassene) die hiermee worstelt in terecht komt. Praat respectvol over transgenderschap, maar wees ook duidelijk en eerlijk over dat er tussen jongens onderling grote verschillen zijn en tussen meisjes onderling ook. Alleen dat geeft meer ruimte en begrip voor die verschillen. 

Geef feitelijk juiste informatie

Over mannen en vrouwen

En nu de uitdaging. Een appel is een appel en geen peer. En een peer is ook geen appel. 

Er zijn verschillen. We kennen twee geslachten - en inderdaad, wij als mensen verschillen in hoe we daar uiting aan geven. (En natuurlijk hoort daarbij dat je vertelt dat mensen transgender kunnen zijn, en dat er nog enkele andere mogelijkheden zijn.) Voor iemand die in het verkeerde lichaam is geboren, is het heel moeilijk om zich met dat lichaam te identificeren. Hij of zij heeft daar zelfs een aanpassing van het lichaam voor over. Zo moet ook de waarde van het lichaam van de man of vrouw die in het goede lichaam is geboren, niet ontkracht of ontkend (door het gebrek aan goede informatie over beide lichamen) worden. Zou je dat wel doen, dan ontneem je hen (iedereen die in het goede lichaam is geboren…) de kans zich met hun eigen lichaam te identificeren, het lichaam te leren kennen en waarderen. 

Over je lichaam, hormonen, verlangens, seksualiteit, vruchtbaarheid

In dat kader is het hard nodig goed voor te lichten over de (algemene) verschillen tussen mannen en vrouwen. Laat meisjes kennis hebben over hun lichaam, hun seksualiteit, hun vruchtbaarheid. Laat jongens voldoende weten over hoe hun lichaam werkt, maar licht beiden ook voor over bijvoorbeeld de invloed van hormonen (algemeen) op wie ze zijn en hoe ze zich voelen. Weet je daar zelf te weinig over? Zoek goede informatie. (Voor meisjes en vrouwen de leestip Wauw ik word vrouw.) 

Over seks

Wat kun je zeggen over seks? In de voorlichting lijkt het iets te zijn geworden dat je gewoon doet, dat je ontdekt en dat het veel minder uitmaakt met wie je dat deelt. Consent is het nieuwe begrip. Eigenlijk heel logisch, want als je seks loskoppelt van een relatie, is de veiligheid, liefde of het 'oog voor de ander' niet vanzelfsprekend aanwezig. Dan moet je dat op een andere manier zoeken. 

We lezen en leren nog maar weinig over verkering, over intimiteit, over hoe je omgaat met (het beginnen van) een seksuele relatie. Maar het gebruiken van voorbehoedsmiddelen, het weten wat consent is of ‘kennis’ over seks is niet voldoende voor het waarderen van je seksualiteit, en het kunnen delen ervan. Want hoe weet je wanneer je klaar bent voor seks? Hoe voorkom je dat je ontdekte er niet klaar voor te zijn, omdat je er achteraf spijt van had? 

Seks is voor veel mensen gekoppeld aan hun relatie. Aan iemand van wie ze houden, met wie ze langer hun leven delen en als uiting van verlangen, veiligheid en verbondenheid. De kwetsbaarheid van het bloot zijn en de overgave; het lukt niet iedereen dat met zomaar iemand te delen. Maar toch lijkt dat wel hoe het in media en voorlichting gebracht wordt, want daar – op die vrijheid – ligt het accent. Maar de tijd dat de vrijheid van de volwassenen om seks te hebben met wie, wanneer en hoe zij dat willen in het geding komt is allang voorbij. Als volwassene ben je vrij om je eigen keuzes te maken, en als het goed is heb je ook de vaardigheden om die keuzes op de manier die bij jou past vorm te geven. Maar, hoe is dat voor kinderen? Welke kaders krijgen zij daarover mee? Wat als volwassenen, eigenlijk zoals nu gebeurt, dit niet meer meegeven aan kinderen? Het kader dat zij meekrijgen is dat seks erbij hoort, en het woord liefde wordt niet meer genoemd. 

Wat een rijkdom als we dat weer durven te koppelen! Laat jongeren weer nadenken over wat liefde betekent, voor zichzelf en voor een ander. Dat kwetsbare jongens en meiden leren dat ze hun eigen keuzes mogen maken, dat ze weten dat seks meer is dan ‘iets dat je doet’, dat ze leren dat ‘beter worden in bed’ niet iets is dat je in je eentje leert maar dat seks iets van ‘samen’ is, dat ze niet mee hoeven te doen met de groep of wat een ander vraagt, maar dat ze ‘nee’ mogen zeggen – omdat ze zichzelf niet overtuigen iets te moeten doen omdat iedereen dat doet.

Wat is het belangrijk dat tieners en jongeren weten dat ze kunnen kiezen hoe ze met seks omgaan, wanneer zij dat willen, eraan toe zijn, zich veilig voelen en weten, in plaats van achteraf te ontdekken er nog niet klaar voor te zijn. In mijn boek voor tieners over seks schreef ik al; seks zou je niet moeten overkomen, maar iets moeten zijn waar je voor kiest.

Over internet

Internet is overal. In eerdere blogs gaf ik al tips over hoe om te gaan met beelden over bloot, met porno, met sexting enzovoort. Maar wie had bijvoorbeeld kunnen denken dat inmiddels vele professionals zeggen dat het maken van naaktfoto’s erbij hoort? Slecht voorbeeld doet slecht volgen… En natuurlijk, hier ontstaat weer zo’n gecreëerde tegenstelling die geen tegenstelling hoeft te zijn. Je kunt kinderen leren dat naaktfoto’s online delen grote risico’s met zich meeneemt. Maar veel mensen zijn bang dat als je dat zegt, degene die het wel overkomt dan gepest gaat worden… Maar waarschuwen voor iets dat gevaarlijk kan zijn, betekent niet dat als het toch gebeurt diegene die het overkomt hard aangepakt moet worden. Nee. Respectvol omgaan met elkaar is de basis. 

Alsjeblieft, wees alert en voorzichtig. Gebeurt het toch? Sta naast het slachtoffer, help hem of haar, wees duidelijk – ook naar de groep. Maak afspraken over hoe anderen omgaan met degene die het is overkomen. Zorg dat het slachtoffer niet geplaagd wordt, maar ga in gesprek over iedereen z'n verantwoorlijkheid in een situatie als dit. 

Maar dat hoeft niets af te doen aan je eerste boodschap; deel niets online wat je ook niet in real-life zou delen. Laat kinderen en tieners nadenken over de meerwaarde van het delen van een naaktfoto, en waarom je dat zou doen. Omdat iedereen het doet of omdat ‘het erbij zou horen’, is nooit een goede reden. Zeker niet als jouw naaktfoto daarna ingezet kan worden als chantagemiddel of je die foto nooit meer offline kunt halen… 

Leren, laten, liefhebben en leven

Jij als ouder of opvoeder hebt een hele belangrijke taak. Maar met opgroeiende kinderen is het moeilijk om hun taal te spreken, zeker omdat zij opgroeien in een tijd waarin er zoveel vrijheid en mogelijkheden lijken te zijn - en die nieuwe vrijheid en mogelijkheden ook hun basis en kaders lijken te worden. De meest moeilijke uitdaging die er is, is om daar tussendoor te laveren. Blijf dicht bij jezelf, bij het echte verhaal over seksualiteit (dat je als volwassene vaak al beter kent dan als opgroeiende tiener) en blijf dicht bij je zoon of dochter. Sta naast elkaar, luister, leef mee, denk mee, deel, houd vast en houd van elkaar. 

Tags voor dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Deel dit artikel

  Naar boven