Nuance is als goud - diep verborgen en heel kostbaar

Voor het eerst in tijden vloog het me weer eens aan. De angst. De onrust. Het ongemak. De boosheid om dat wat ongrijpbaar is, zo machtig graag concreet te willen maken. Het verlangen naar nuance. Maar nuance is net als goud: diep verborgen en kostbaar. 

Vandaag las ik het NOS-bericht over abortus. Over de voorlichting die op sommige scholen wordt gegeven door pro-life organisaties. Ze vertellen hoe een ongeboren leven zich ontwikkelt in de baarmoeder. Meerdere organisaties maken zich zorgen. Immers, abortus is een recht. En ‘leerlingen hebben recht op eerlijke, juiste en complete informatie’, aldus het NOS artikel. Maar wat is er oneerlijk aan vertellen hoe een abortus gaat en aan hoe een ongeboren foetus er in welke week uit ziet? Dan weet je ook waar je voor kiest zou je zeggen. (Dat is pas eerlijk, juist en compleet.) 

Ik ben echt geen fan van ongenuanceerde voorlichting. Een kritische blik is goed. Maar die kritische blik zou wel twee kanten op moeten gaan. 

Ik ken de ins en outs en weet hoe ongenuanceerd er in sommige religieuze kringen over abortus en over andere thema’s als seks en homoseksualiteit gesproken wordt. Pijnlijk! Er is nog veel werk aan de winkel en dat is gelukkig het mooie; er wordt ook al hard aan gewerkt. Maar ik weet ook precies in hoeveel religieuze kringen er zorgvuldig en respectvol wordt gesproken over seksualiteit. Maar tot slot, ik weet ook heel goed, en heb aan den lijve ondervonden, hoe onzorgvuldig en respectloos er door anderen gesproken kan worden over mensen die op het gebied van seks niet 'vrije seks' of 'seksueel plezier' als hoogste goed hebben. De minachting en neerbuigendheid, ook dat is pijnlijk. Daar hoor je alleen nooit iets over. 

Waarom dus die angst? In het NOS artikel worden meerdere organisaties genoemd. Ze vormen een front tegen de ‘pro-life organisaties’, gevolgd door die organisatienamen. Dat er mensen zijn met verschillende meningen is een gegeven. Maar dat seksualiteit en abortus geen neutrale, wetenschappelijk 'objectieve' thema’s zijn, lijkt me ook een gegeven. Toch wordt het wel zo gebracht. Vandaag is niet de eerste keer: in de afgelopen jaren zijn er zoveel van dit soort nieuwsberichten en voorbeelden geweest. Vergeten wordt, zelfs in goede mediabronnen, dat dat wat we in Nederland neutraal of wetenschappelijk noemen, ook gebaseerd is op een visie of idee. Seks, abortus, hulp bij zelfdoding: geen enkel ethisch thema is waardenvrij. Alles hangt samen met de context en je vertrekpunt. De vrijgevochten vrouw die blij is met haar keuze voor abortus, zal op een compleet andere manier over abortus praten dan de vrouw die al tien jaar worstelt met een onvervulde kinderwens. Alleen dit wordt niet benoemd. En zo wordt in de media steeds vaker op het vlak van ethische thema's één bepaalde visie van een aantal groepen die elkaar kunnen vinden in diezelfde visie, als vaststaand gegeven naar voren gebracht. 

In onze lesmethode (Veiligwijs) voor relationele en seksuele voorlichting voor het basisonderwijs, staat veilige relatievorming centraal. In een andere lesmethode over deze thema’s, ook voor het basisonderwijs, wordt gesproken over seksueel plezier. Dat zijn twee verschillende vertrekpunten. Is de een wetenschappelijk en de ander niet? Als wij respectvol spreken over LHBTIQ+, maar (bijvoorbeeld) géén COC gastles in onze lessen opnemen, maakt dat onze lesmethode ‘conservatief’ of een ‘instapmodelletje’? Onze lesmethode heeft als enige lesmethode de meeste onderwerpen van de vier relatie-karakteristieken als leerdoelen opgenomen. Daarmee ontnemen we kinderen echt niet ‘het recht’ om later zelf te kiezen hoe zij met seks om willen gaan. Alleen, inderdaad, het is wel een ander vertrekpunt dan dat als je als leerkracht of lesmethode seks en liefde niet meer aan elkaar koppelt. Iemand die al twintig jaar een vaste, trouwe relatie heeft en z’n ups en downs heeft gekend, zal op een andere manier over liefde en seks praten, dan iemand die alleenstaand is en kiest voor wisselende seksuele contacten. Is de ene visie ‘conservatief’ en de andere visie ‘neutraal’? Alsjeblieft niet zeg.

Mogen we überhaupt dit verschil benoemen en erkennen dat wie en hoe we zelf zijn onze communicatie beïnvloedt? En mogen we alsjeblieft van elkaar verwachten dat we als professionals ons hier juist bewust van zijn en hier respectvol mee omgaan? Dat betekent dat we niet langer vanuit één bepaalde visie moeten denken, terwijl onze samenleving zo divers is. En zeker zou de media niet vanuit die ene visie de communicatie over moeten nemen. 

Kinderen - en eigenlijk wij allemaal - moeten niet vanuit een bepaalde visie voorgelicht worden, zij moeten over die verschillende visies voorgelicht worden. Zodat ze leren dat er niet één visie is, en zodat ze zelf de afweging kunnen maken wat er bij hen past. Zo is het ook met seks, abortus en vele (medisch-)ethische thema's: leer kinderen dat er verschillende visies zijn, waarvan bijvoorbeeld ook de rechtenvisie zoals in het NOS artikel naar voren komt, er één van is.

Maar waar ik bang van word en wat me aanvliegt, is dat dit niet meer gebeurt. Er is één goede visie en de rest moet daar, zo lijkt het, ondergeschikt aan worden. Wat een gebrek aan nuance in de media. Het wordt steeds moeilijker om te onderscheiden wat ‘links’ is en wat daadwerkelijk genuanceerd ‘vanuit het midden’ vertrekt. De lezer leest – vooral als het gaat over ethische thema’s als seks, euthanasie, abortus en tegenwoordig ook corona vaccinatie – een boodschap die verkondigt dat er maar één waarheid en één wijsheid is. 

Ook respect is niet meer wat het was, maar vervangen door tolerantie. Alsof het hetzelfde is. Het grote probleem is alleen dat tolerantie en respect niet hetzelfde zijn. Steeds vaker lijkt iemand die zegt tolerant te zijn, minder respect te hebben voor een ieder die er net wat anders – of genuanceerder – over denkt. Die ander moet nog overtuigd worden of er wordt meewarig geconcludeerd dat ze 'zo ver nog niet zijn'. Niet vanuit een dominante positie praten, maar verschillen erkennen, benoemen en respecteren en daarin gelijkwaardig naast elkaar staan – dat is de uitdaging van onze tijd. 

En zo kabbelt de samenleving voort:

We zijn bang voor fake news, maar we zijn ons er niet bewust dat een bepaalde visie al kan beïnvloeden wat überhaupt de inhoud van een nieuws-item wordt. 

We zeggen gelijkwaardig met elkaar om te gaan, maar vinden ons vertrekpunt toch meer waard dan dat van de ander.

Met een mond vol van tolerantie, gaat ons verlangen naar vrijheid ten onder in een gepolariseerd modderbad.

Het laatste wat je zou verwachten is dat dit het meest naar voren komt in het gesprek (of de discussie) over thema’s gerelateerd aan seks. Juist daarvan zouden we allemaal moeten weten hoe persoonlijk het is - en hoeveel nuance en respect het gesprek èn het beleid daarover dus vraagt. 

 

Tags voor dit artikel:

Gerelateerde artikelen

Deel dit artikel

  Naar boven